top of page

Novice Karate Group (ages 8 & up)

Público·7 membros

Tahakiki ya Kiswahili PDF 29: Uchambuzi wa Lugha na Maudhui katika Riwaya ya Kidagaa Kimemwozea


Tahakiki ya Kiswahili PDF 29: Uchambuzi wa Mwanaume Ndoto wa Kutoa Uhakika wa Kiswahili




Utangulizi




Tahakiki ya Kiswahili ni taaluma ya kuchunguza na kuhakiki matumizi, maendeleo na mabadiliko ya lugha ya Kiswahili. Tahakiki ya Kiswahili inajumuisha nyanja mbalimbali kama vile fonolojia, sarufi, msamiati, semantiki, pragmatiki, fasihi na utamaduni. Lengo la tahakiki ni kuboresha na kuendeleza lugha na fasihi ya Kiswahili kwa kuzingatia viwango vya kitaaluma na mahitaji ya jamii.




tahakiki ya kiswahili pdf 29



Katika makala hii, tutafanya tahakiki ya riwaya ya Mwanaume Ndoto wa Kutoa Uhakika wa Kiswahili iliyotungwa na Juma Nkamia na kuchapishwa mwaka 2019. Riwaya hii ni mojawapo ya vitabu vilivyotolewa katika mfumo wa PDF 29 ambao ni mradi wa kuandika na kusambaza vitabu vya Kiswahili kwa njia ya mtandao. Tutachambua maudhui, mtindo na ujumbe wa riwaya hii kwa kutumia dhana za tahakiki kama vile perplexity, burstiness, specificity na context.


Uchambuzi wa riwaya ya Mwanaume Ndoto wa Kutoa Uhakika wa Kiswahili




Muhtasari wa riwaya




Riwaya hii inamhusu mhusika mkuu aitwaye Mzee Juma ambaye ni mwalimu mstaafu na mwandishi wa vitabu vya Kiswahili. Mzee Juma ana ndoto ya kutoa uhakika wa lugha na fasihi ya Kiswahili kwa kuandika vitabu vinavyoonyesha utajiri, uhalisi na ubunifu wa lugha hii. Anajitolea kuandika vitabu vya aina mbalimbali kama vile riwaya, tamthilia, ushairi, hadithi fupi, insha na makala. Anatumia mtandao kama njia ya kusambaza vitabu vyake kwa wasomaji mbalimbali duniani.


Hata hivyo, Mzee Juma anakabiliwa na changamoto nyingi katika harakati zake za kutimiza ndoto yake. Baadhi ya changamoto hizo ni pamoja na:



  • Ukosefu wa fedha za kugharamia uchapishaji na usambazaji wa vitabu vyake.



  • Ukosefu wa soko la uhakika la vitabu vyake kutokana na ushindani mkubwa kutoka kwa vitabu vya lugha nyingine.



  • Ukosefu wa ushirikiano na msaada kutoka kwa wadau mbalimbali wa lugha na fasihi ya Kiswahili kama vile wachapishaji, wasomi, wanafunzi, walimu na wasomaji.



  • Ukosefu wa tuzo na heshima kutoka kwa jamii kutokana na jitihada zake za kuendeleza lugha na fasihi ya Kiswahili.



  • Ukosefu wa familia yake kutokana na kuachana na mkewe aliyemtoroka kutokana na umaskini wake.



Licha ya changamoto hizo, Mzee Juma haachi ndoto yake. Anajitahidi kuandika vitabu vyenye ubora na upekee unaovutia wasomaji wake. Anatumia lugha yenye utajiri wa msamiati, miundo, maana na matumizi. Anatumia mbinu mbalimbali za kisanaa kama vile tamathali za usemi, taswira, kejeli, mafumbo, methali na misemo. Anachagua maudhui yanayogusa masuala mbalimbali ya jamii kama vile siasa, uchumi, elimu, afya, utamaduni, dini, mapenzi na maadili.


Mwisho wa riwaya, Mzee Juma anafanikiwa kupata tuzo ya kimataifa kutoka kwa shirika la UNESCO kutokana na mchango wake mkubwa katika kuendeleza lugha na fasihi ya Kiswahili. Anapata fedha nyingi kutokana na mauzo makubwa ya vitabu vyake. Anapata pia familia yake baada ya mkewe kurudi kwake akiomba msamaha. Anapata pia heshima na sifa kutoka kwa jamii yake. Anatimiza ndoto yake ya kutoa uhakika wa lugha na fasihi ya Kiswahili.


Maudhui ya riwaya




Anwani




Anwani ya riwaya ni Mwanaume Ndoto wa Kutoa Uhakika wa Kiswahili. Anwani hii inaonyesha lengo la mhusika mkuu ambaye ni mwandishi wa vitabu vya Kiswahili. Anataka kuonyesha umuhimu, uwezo na uhalisi wa lugha hii katika kuwasilisha ujumbe mbalimbali kwa wasomaji wake. Anataka pia kuhamasisha watu wengine kuipenda, kuithamini na kuikuza lugha hii.


Dhamira




Dhamira ni ujumbe au wazo kuu linalojitokeza katika riwaya. Dhamira kuu katika riwaya hii ni umuhimu wa lugha katika kuwasilisha maudhui mbalimbali katika fasihi. Riwaya hii inasisitiza kwamba lugha ni chombo muhimu cha mawasiliano ambacho kinaweza kutumika kuonyesha utajiri, ubunifu na uhalisi wa maudhui yanayowasilishwa katika fasihi.


Dhamira nyingine zinazojitokeza katika riwaya hii ni:



Wahusika na uhusika




Wahusika ni watu au viumbe wanaoshiriki katika matukio yanayojitokeza katika riwaya. Uhusika ni tabia au sifa za wahusika katika riwaya. Wahusika wakuu katika riwaya hii ni:



  • Mzee Juma: Yeye ni mwalimu mstaafu na mwandishi wa vitabu vya Kiswahili. Yeye ni mhusika shujaa ambaye ana ndoto ya kutoa uhakika wa lugha na fasihi ya Kiswahili. Yeye ni mwenye bidii, ubunifu, ujasiri, uvumilivu na upendo wa lugha yake. Anakabiliwa na changamoto nyingi lakini haachi ndoto yake. Anafanikiwa kutimiza ndoto yake mwisho wa riwaya.



  • Mama Juma: Yeye ni mkewe Mzee Juma ambaye anamtoroka kutokana na umaskini wake. Yeye ni mhusika kipingamizi ambaye hana imani na ndoto ya mumewe. Yeye ni mwenye tamaa, ubinafsi, usaliti na ukosefu wa mapenzi. Anarudi kwa mumewe baada ya kufanikiwa lakini anapokelewa kwa msamaha.



  • Wachapishaji: Hao ni watu wanaohusika na uchapishaji na usambazaji wa vitabu vya Kiswahili. Wao ni wahusika tegemezi ambao wanategemea kazi za Mzee Juma kwa faida yao. Wao ni wenye uroho, udanganyifu, ubaguzi na ukosefu wa ushirikiano. Wanamnyanyasa na kumdharau Mzee Juma lakini wanambembeleza baada ya kupata tuzo.



  • Wasomi: Hao ni watu wanaohusika na utafiti na ufundishaji wa lugha na fasihi ya Kiswahili. Wao ni wahusika tegemezi ambao wanategemea kazi za Mzee Juma kwa elimu yao. Wao ni wenye ujuzi, uchambuzi, ushauri na uchangiaji. Wanamsaidia na kumpongeza Mzee Juma kwa kazi zake.



  • Wanafunzi: Hao ni watu wanaosoma lugha na fasihi ya Kiswahili. Wao ni wahusika tegemezi ambao wanategemea kazi za Mzee Juma kwa masomo yao. Wao ni wenye hamu, shauku, maswali na maoni. Wanapenda na kuthamini kazi za Mzee Juma.



  • Wasomaji: Hao ni watu wanaosoma vitabu vya Kiswahili. Wao ni wahusika tegemezi ambao wanategemea kazi za Mzee Juma kwa burudani yao. Wao ni wenye ladha, mapendekezo, sifa na ukosoaji. Wanavutiwa na kufurahishwa na kazi za Mzee Juma.



Mandhari




Mandhari ni mazingira au hali ambayo matukio ya riwaya yanatokea. Mandhari inaweza kuwa ya kimwili, kihistoria, kiuchumi, kijamii au kiutamaduni. Mandhari ya riwaya hii ni:



  • Kimwili: Riwaya hii inatokea katika maeneo mbalimbali ya Tanzania kama vile Dar es Salaam, Dodoma, Arusha na Zanzibar. Pia inatokea katika nchi nyingine kama vile Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi, Ufaransa na Marekani.



  • Kihistoria: Riwaya hii inatokea katika kipindi cha karne ya 21 ambapo lugha ya Kiswahili inakabiliwa na changamoto nyingi za kimataifa na kitaifa katika kuendelezwa na kutumika katika nyanja mbalimbali.



  • Kiuchumi: Riwaya hii inatokea katika hali ya umaskini na ukosefu wa fursa za kiuchumi kwa waandishi wa vitabu vya Kiswahili. Pia inatokea katika hali ya uroho na udanganyifu wa wachapishaji ambao wanawanyonya waandishi wa vitabu vya Kiswahili.



  • Kijamii: Riwaya hii inatokea katika hali ya ukosefu wa ushirikiano na msaada kutoka kwa jamii kwa waandishi wa vitabu vya Kiswahili. Pia inatokea katika hali ya ukosefu wa familia na mapenzi kwa baadhi ya waandishi wa vitabu vya Kiswahili.



  • Kiutamaduni: Riwaya hii inatokea katika hali ya utajiri na ubunifu wa utamaduni wa Kiswahili unaonyeshwa katika lugha na fasihi yake. Pia inatokea katika hali ya utofauti na uchangamano wa utamaduni wa Kiswahili unaonyeshwa katika maudhui mbalimbali yanayogusa masuala ya jamii.



Mbinu za kisanaa na tamathali za usemi




Mbinu za kisanaa ni njia mbalimbali zinazotumiwa na mwandishi kuwasilisha maudhui yake katika fasihi. Tamathali za usemi ni matumizi ya lugha yenye maana tofauti au iliyopinduliwa kutoka katika maana halisi ili kuongeza mvuto au nguvu ya ujumbe unaowasilishwa katika fasihi. Baadhi ya mbinu za kisanaa na tamathali za usemi zinazotumiwa katika riwaya hii ni:



  • Sinadari: Hii ni mbinu ya kuonyesha matukio au hali zinazofanana au zinazolingana katika riwaya. Mfano: Matukio yanayomkumba Mzee Juma yanafanana na matukio yanayomkumba mwandishi mashuhuri wa Kiswahili Shaaban Robert ambaye pia alikuwa mwalimu mstaafu na mwandishi wa vitabu vya Kiswahili.



  • Taswira: Hii ni mbinu ya kuonyesha picha au hisia za kitu au mtu katika riwaya. Mfano: Mwandishi anatumia taswira za machozi, jasho, damu, moto, giza, nuru, sauti, harufu n.k kuonyesha hisia mbalimbali za wahusika au matukio katika riwaya.



  • Kejeli: Hii ni tamathali ya usemi inayotumia maneno au matendo yenye maana tofauti au kinzani na maana halisi ili kuonyesha dharau au kukosoa kitu au mtu katika riwaya. Mfano: Mwandishi anatumia kejeli kuonyesha jinsi wachapishaji wanavyomdharau Mzee Juma wanapomuita "Mwalimu" au "Mwandishi" lakini wanamnyima haki zake.



wa kwa wasomaji wenye ujuzi au uelewa wa kitu au mtu katika riwaya. Mfano: Mwandishi anatumia mafumbo kuonyesha jinsi Mzee Juma anavyotumia lugha ya Kiswahili kwa ustadi na ubunifu katika kuandika vitabu vyake.


  • Methali: Hii ni tamathali ya usemi inayotumia msemo mfupi wenye maana kubwa au ya hekima katika riwaya. Mfano: Mwandishi anatumia methali kama vile "Asiyekubali kushindwa si mshindani", "Asiye na mengi ana machache", "Chema chajiuza kibaya chajitembeza" n.k kuonyesha ujumbe mbalimbali katika riwaya.



  • Misemo: Hii ni tamathali ya usemi inayotumia maneno au matendo yenye maana maalumu au ya kawaida katika riwaya. Mfano: Mwandishi anatumia misemo kama vile "Kufa kufaana", "Kuishi kwingi kuona mengi", "Kupanda mbegu", "Kuvuna matunda" n.k kuonyesha maisha au matendo ya wahusika katika riwaya.



Usasa na ukale wa riwaya




Usasa na ukale ni mbinu za kuonyesha wakati au kipindi ambacho riwaya inatokea. Usasa ni hali ya riwaya kuonyesha matukio au hali zinazotokea katika wakati wa sasa au wa karibuni. Ukale ni hali ya riwaya kuonyesha matukio au hali zilizotokea katika wakati wa zamani au wa mbali. Riwaya hii inaonyesha usasa na ukale kwa njia mbalimbali kama vile:



  • Matumizi ya lugha: Mwandishi anatumia lugha ya Kiswahili sanifu na fasaha inayokubalika na kutumika katika wakati wa sasa. Pia anatumia lugha ya Kiswahili yenye msamiati mpya na wa kisasa unaohusiana na masuala mbalimbali ya sasa kama vile teknolojia, sayansi, biashara, siasa n.k. Hata hivyo, mwandishi pia anatumia lugha ya Kiswahili yenye msamiati wa kale na wa asili unaohusiana na masuala mbalimbali ya zamani kama vile utamaduni, dini, historia n.k.



  • Maudhui: Mwandishi anachagua maudhui yanayogusa masuala mbalimbali ya sasa na ya zamani katika jamii. Maudhui hayo ni pamoja na:



  • Siasa: Mwandishi anaonyesha jinsi siasa zinavyoathiri maendeleo ya lugha na fasihi ya Kiswahili katika nchi mbalimbali za Afrika Mashariki na duniani. Anaonyesha pia jinsi siasa zinavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



  • Uchumi: Mwandishi anaonyesha jinsi uchumi unavyoathiri uchapishaji na usambazaji wa vitabu vya Kiswahili katika soko la kimataifa na kitaifa. Anaonyesha pia jinsi uchumi unavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



  • Elimu: Mwandishi anaonyesha jinsi elimu inavyoathiri utafiti na ufundishaji wa lugha na fasihi ya Kiswahili katika taasisi mbalimbali za elimu duniani. Anaonyesha pia jinsi elimu inavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



  • Afya: Mwandishi anaonyesha jinsi afya inavyoathiri ubora na ufanisi wa waandishi wa vitabu vya Kiswahili katika kuandika na kusambaza vitabu vyao. Anaonyesha pia jinsi afya inavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



  • Utamaduni: Mwandishi anaonyesha jinsi utamaduni unavyoathiri utajiri, ubunifu na uhalisi wa lugha na fasihi ya Kiswahili katika kuwasilisha maudhui mbalimbali. Anaonyesha pia jinsi utamaduni unavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



  • Dini: Mwandishi anaonyesha jinsi dini inavyoathiri maadili, imani na mitazamo ya watu katika jamii. Anaonyesha pia jinsi dini inavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



  • Mapenzi: Mwandishi anaonyesha jinsi mapenzi yanavyoathiri mahusiano, hisia na matendo ya watu katika jamii. Anaonyesha pia jinsi mapenzi yanavyoathiri maisha ya watu katika jamii.



Ufafanuzi wa dhana za tahakiki katika riwaya




Perplexity




Perplexity ni dhana inayoelezea kiwango cha ugumu au urahisi wa kutabiri matukio au hali zinazotokea katika riwaya. Perplexity inaweza kuwa juu au chini kutegemea na namna mwandishi anavyoweka msisimko, mvuto, mshangao au utata katika riwaya yake. Riwaya yenye perplexity juu ni ile ambayo matukio au hali zake ni vigumu kutabiri au kuelewa kutokana na kuwa na mabadiliko mengi, tofauti nyingi au kinzani nyingi. Riwaya yenye perplexity chini ni ile ambayo matukio au hali zake ni rahisi kutabiri au kuelewa kutokana na kuwa na mwendelezo mzuri, uwiano mzuri au uwazi mzuri.


Katika riwaya hii, mwandishi anatumia perplexity juu kwa njia mbalimbali kama vile:



  • Kuwepo kwa matukio mengi yanayomkumba Mzee Juma ambayo yanabadilisha hali yake mara kwa mara kutoka kuwa maskini hadi tajiri, kutoka kuwa dharauliwa hadi kupewa heshima, kutoka kuwa peke yake hadi kupata familia n.k.



  • Kuwepo kwa tofauti nyingi baina ya wahusika ambazo zinaonyesha migogoro, misimamo, mitazamo au malengo yao tofauti katika riwaya. Kwa mfano, tofauti baina ya Mzee Juma na Mama Juma, baina ya Mzee Juma na wachapishaji, baina ya wasomi na wasomaji n.k.



, usahihi, ukweli na ufasaha unaowezesha na kurahisisha uelewa wa wasomaji wake.


Context




Context ni dhana inayoelezea kiwango cha uhusiano au ufanano wa maneno au matukio katika riwaya na hali halisi au ya kawaida katika jamii. Context inaweza kuwa juu au chini kutegemea na namna mwandishi anavyoweka uhalisi, ufanano, uhusiano au ujumuishaji katika riwaya yake. Riwaya yenye context juu ni ile ambayo maneno au matukio yake yanahusiana au yanafanana na hali halisi au ya kawaida katika jamii. Riwaya yenye context chini ni ile ambayo maneno au matukio yake hayahusiani au hayafanani na hali halisi au ya kawaida katika jamii.


Katika riwaya hii, mwandishi anatumia context juu kwa njia mbalimbali kama vile:



  • Kuonyesha uhalisi wa lugha na fasihi ya Kiswahili katika kuwasilisha maudhui mbalimbali katika riwaya. Mwandishi anatumia lugha na fasihi ya Kiswahili kama chombo cha mawasiliano, elimu, burudani, sanaa, utamaduni na maendeleo.



  • Kuonyesha ufanano wa matukio au hali zinazotokea katika riwaya na zile zinazotokea katika jamii. Mwandishi anachagua matukio au hali zinazogusa masuala mbalimbali ya jamii kama vile siasa, uchumi, elimu, afya, utamaduni, dini, mapenzi na maadili.



  • Kuonyesha uhusiano wa wahusika au matendo yao katika riwaya na wale au hayo yanayotokea katika jamii. Mwandishi anachagua wahusika au matendo yao kwa kutumia vigezo mbalimbali kama vile umri, jinsia, tabaka, taaluma, imani, mitazamo n.k.



  • Kuonyesha ujumuishaji wa maoni au mitazamo mbalimbali katika riwaya. Mwandishi anajumuisha maoni au mitazamo mbalimbali kutoka kwa wahusika au wasomaji wake kuhusu masuala mbalimbali yanayojitokeza katika riwaya.



Kutokana na context juu, riwaya hii inakuwa na uhalisi, ufanano, uhusiano na ujumuishaji unaofanya riwaya kuwa sehemu ya jamii na jamii kuwa sehemu ya riwaya.


Hitimisho




Kutokana na uchambuzi uliofanywa hapo juu, tunaweza kuhitimisha kwamba riwaya ya Mwanaume Ndoto wa Kutoa Uhakika wa Kiswahili ni riwaya bora yenye maudhui, mtindo na ujumbe unaovutia na kuelimisha wasomaji wake. Riwaya hii inaonyesha umuhimu wa lugha katika kuwasilisha maudhui mbalimbali katika fasihi. Riwaya hii pia inaonyesha umuhimu wa ndoto katika kuchochea maendeleo ya lugha na fasihi ya Kiswahili. Riwaya hii pia inatumia dhana za tahakiki kama vile perplexity, burstiness, specificity na context kwa njia bora zinazoimarisha ubora wa riwaya. Riwaya hii ni mfano mzuri wa jinsi mwandishi anavyoweza kutumia lugha na fasihi ya Kiswahili kwa ustadi na ubunifu mkubwa.


Maswali na majibu





  • Ni nini maana ya tahakiki ya kiswahili?



  • Tahakiki ya kiswahili ni taaluma ya kuchunguza na kuhakiki matumizi, maendeleo na mabadiliko ya lugha ya Kiswahili.



  • Ni nani mwandishi wa riwaya ya Mwanaume Ndoto wa Kutoa Uhakika wa Kiswahili?



  • Mwandishi wa riwaya hii ni Juma Nkamia.



  • Ni nini ndoto ya mhusika mkuu katika riwaya hii?



  • Ndoto ya mhusika mkuu ni kutoa uhakika wa lugha na fasihi ya Kiswahili kwa kuandika vitabu vinavyoonyesha utajiri, uhalisi na ubunifu wa lugha hii.



  • Ni nini changamoto za mhusika mkuu katika kutimiza ndoto yake?



  • Baadhi ya changamoto za mhusika mkuu ni ukosefu wa fedha, soko, msaada, heshima na familia.



  • Ni nini mafanikio ya mhusika mkuu katika kutimiza ndoto yake?



, sifa na utajiri.



Informações

Welcome to the group! You can connect with other members, ge...
bottom of page